TÍNH DÂN TỘC TRONG BÀI THƠ "TƯƠNG TƯ"....

"HẰNG NGA" HAY '"THƯỜNG NGA"?

Trong thần thoại của người Trung Hoa, có một nhân vật khá quen thuộc với người Việt là chị Hằng. Trong văn học, “chị Hằng” (và những biến thể khác như “ả Hằng”) là điển cố mang hàm nghĩa chỉ mặt trăng. Ít người biết rằng chị Hằng còn có một tên nữa là “Thường Nga” (Lý Thương Ẩn có bài tứ tuyệt Thường Nga nổi tiếng dùng tên gọi này).

Tên “khai sinh” của chị Hằng là “Hằng Nga”, “Thường Nga” là tên phát sinh sau này. Điều này bắt nguồn từ đời Hán, để tránh phạm húy tên vua Hán Văn Đế (tên thật là Lưu Hằng), dù hai chữ “hằng” này khác bộ thủ (“hằng” trong “Hằng Nga” bộ nữ; “hằng” trong “Lưu Hằng” bộ tâm), người ta đổi “Hằng Nga” ra thành “Thường Nga”. Nhưng vì sao có thể đổi được như vậy, trong khi hai chữ “hằng” và “thường” có âm đọc không thật gần gũi?

TỪ ĐÂU MÀ CÓ "TÀO KHANG"?

Trong lời nói hằng ngày, trong thơ văn và ca từ một số bài hát, ta thường nghe hai chữ “tào khang” (có nơi đọc chệch là “tào khương” vì “khương” là cách đọc chữ “khang” ở miền Nam) để chỉ tình cảm vợ chồng. Thật ra, từ đúng phải là “tao khang”. “Tào khang” là do đọc lệch mà thành (vì sao có thể đọc lệch như vậy là câu chuyện rất dài về ngữ âm, chúng tôi xin phép trình bày trong một bài viết khác).

NẰM NGHE NƯỚC LỚN NGOÀI SÔNG

VỀ XỨ DỪA TAM QUAN

Về xứ võ Bình Định, du khách sẽ được nghe câu ca dao: “Công đâu công uổng công thừa/Công đâu gánh nước tưới dừa Tam Quan”. Tam Quan là xứ dừa nổi tiếng nhất của tỉnh Bình Định, một trong những vựa dừa lớn nhất của nước ta.

Tam Quan là một thị trấn thuộc huyện Hoài Nhơn (tỉnh Bình Định), cách thành phố Quy Nhơn khoảng 100 km về hướng bắc. Đi theo quốc lộ 1A hướng bắc - nam, qua khỏi địa phận tỉnh Quảng Ngãi, xuôi xuống đèo Bình Đê (địa giới tự nhiên giữa hai tỉnh Quảng Ngãi và Bình Định) là đã đến Tam Quan.

VỀ CHỮ "PHÙ" TRONG ĐỊA DANH "PHÙ CÁT", "PHÙ MỸ"

Hẳn là không ít người dân Bình Định, nhất là người Phù Cát, Phù Mỹ từng băn khoăn chữ “phù” trong hai địa danh trên có nghĩa là gì.

“Phù” trong “Phù Cát”, “Phù Mỹ” hiển nhiên là một yếu tố Việt gốc Hán. Như đã biết, trong tiếng Hán có nhiều chữ “phù”. Khi vào trong tiếng Việt, chữ này có các nghĩa chủ yếu sau: 1. Nổi (như trong phù phiếm, phù thế, phù sa); 2. Giúp (như trong phù trợ, phù hộ, phù rể, phù dâu); 3. Bùa, kí hiệu (như trong phù phép, phù chú, phù thủy, phù hiệu); 4. Hợp (như trong phù hợp). “Phù” trong hai địa danh trên là chữ nào?

VỀ XỨ QUẢNG THƯỞNG THỨC CANH RAU RANH ỐC ĐÁ

(Baoquangngai.vn)- Đồng bào miền núi phía tây các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi có câu: “Rau ranh, ốc đá/ Là cá nậu nguồn”. Vì xa biển nên loại thực phẩm phổ biến được xem như cá của người nậu nguồn nơi đây là rau ranh, ốc đá. Có nhiều cách chế biến ốc đá và rau ranh. Trong đó, thơm ngon độc đáo nhất là món canh rau ranh ốc đá.

Ở miền núi xứ Quảng, rau ranh và ốc đá có quanh năm nhưng ngon nhất là vào thời gian từ mùa xuân đến giữa mùa hè. Lúc này, rau ranh tươi non, ít đắng. Còn ốc thì thịt nhiều và ngọt. Mùa này lên các huyện Trà Bồng, Tây Trà, Bắc Trà My, Tiên Phước…, không khó để tìm được ốc đá, rau ranh. Nếu ghé lại nhà người dân, du khách thường sẽ được mời dùng cơm với canh rau ranh, ốc đá.

ĐIỂN CỐ CÓ NGUỒN GỐC "TRUYỆN KIỀU" TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM

Truyện Kiều (TK) là đóng góp to lớn của Nguyễn Du đối với nền văn học Việt Nam trên nhiều phương diện. Một phương diện trong đóng góp ấy là kiệt tác này đã trở thành nguồn gốc của điển cố độc đáo, giá trị trong văn học nước ta; bổ sung và làm phong phú cho kho tàng điển cố nội sinh của văn học Việt Nam như là một đối trọng với hệ thống điển cố ngoại lai mà chủ yếu là điển cố gốc Hán.

Truyện Kiều trở thành kho tàng điển cố

VỀ MỘT CHỮ "SÀO"

Nhiều người đều biết hoặc dùng qua món yến sào. Tuy nhiên, không phải ai cũng rõ “sào” trong tên gọi “yến sào” là gì. Thậm chí, có người còn nghĩ, “yến sào” là do đọc lệch từ “yến xào” mà thành. Thật ra, “sào” trong từ này không liên quan gì đến “xào nấu” cả.

Trong tiếng Hán có nhiều chữ “sào”. “Sào” trong “yến sào” thuộc bộ xuyên, tự dạng gồm bộ xuyên ở trên, chữ quả ở dưới, biểu thị hình ảnh tổ chim (phương thức tượng hình).